« هركس پيرو انجيل را بيازارد ، مرا آزرده است » و تاريخ عرب ، در آن هنگام كه در زيباترين صفحات خود ، اين سخن را از بزرگ‌مرد جاويد ، علىبن ابيطالب ، نقل و ثبت مىكند ، چقدر افتخارآميز است : « اگر بالشى بگذارند كه بر آن بنشينم ، در ميان پيروان تورات با توراتشان و در ميان پيروان انجيل برابر انجيلشان و در ميان اهل قرآن ، با قرآنشان ، چنان حكم و داورى كنم ، تا از اهل هر كتابى بانگ برآيد كه : على راست مىگويد ! » و اكنون گوش كنيد به آنچه پيشواى مسلمانان ، به « معقل بن قيس » امر مىكند : « معقل ! تا آنجا كه مىتوانى از خدا بترس و پرهيزكار باش . بر اهل قبله ستم مكن و بر اهل ذمه « 1 » ظلم روا مدار ، و تكبر نورز و خودخواه مباش كه خداوند متكبران خودخواه را دوست نمىدارد ! » آيا مىبينيد كه على پرهيزكارى را چنين معرفى مىكند : انسان بر برادر انسان خود ظلم نكند و كوچكترين ستمى را بر او روا ندارد ؟ و سپس آيا ملاحظه مىكنيد كه على مسلمان و غيرمسلمان را ، بدون كوچكترين تمايز و برترى ، در يك رديف قرار مىدهد . و اين تساوى و برابرى بين مسلمانان و غيرمسلمانان در همهء نقاط تحت حكومت على وجود داشت . على آنگاه كه درباره خود مسلمانان صحبت مىكند ، بر طرف كردن بار ستم و ظلم از دوش‌هاى مردم را بهترين فضيلت اسلامى مىداند كه سزاوار است مسلمانان با آن آراسته گردند و مىگويد : « اگر شما راه

--> ( 1 ) اهل قبله مسلمانان و اهل ذمه يا معاهد آن گروه از « اهل كتاب » هستند كه در پناه مسلمانان و در كشور اسلامى زندگى مسالمت‌آميزى دارند . . . م